كتابخانه حوزه علميه احناف خواف

چند همسری از نگاهی دیگر(2)

 احمد تیموری بازگری (کارشناس ارشد مترجمی زبان عربی و پژوهشگر مسائل فقهی- اسلامی)

تعدد یا چندگونگی از سنت های الهی در هستی و میان انسان هاست و حکمت خاص خود را دارد اما واژه ی چندتایی یا چند عددی، امروزه مختص همسران شده و گویی چندتایی بودن فقط در میان همسران اتفاق می افتد. مساله ای که باعث شده از آن در دین سوء استفاده گردد، با وجود آنکه چند همسری بدعت و خلاف شرع اسلامی نیست و حتی پیش از اسلام وجود داشته است.

یهودیان چندهمسری را مجاز می دانستند و بدون هیچ قید وشرطی آن را انجام می دادند و پیامبران الهی بنی اسرائیل نیز چند همسر برگزیده اند و یهودیان منکر تاریخ نگاشته شده در این باره و آنچه در عهد قدیم (تلمود) در باره ی چند همسری بدون هیچ قید وشرطی در شریعت موسی  آمده، نیستند و حتی برگزیدن کنیزان بیشمار را نیز ممنوع نمی دانستند.

انجیلِ مسیحیان نیز در تکمیل تورات آمده و ناقض آن نیست و در مسیحیت نیز نص صریحی در ممنوعیت چند همسری وارده نشده است.

اعراب نیز این گونه بوده و پیش از اسلام چند همسری درمیان آنان رواج داشته است ولی تعداد آن نامشخص بوده ودلیل آن هم در حدیث زیر آمده است:

 « أسْلَمَ غيلان بن سلمة الثقفي وتحته عشر نسوة في الجاهلية وأسلمن معه فأمره النبي أن يختار أربعًا منهن.»

غیلان بن سلمه ثقفی که دارای ده همسر بود اسلام آورد و آنان نیز با وی اسلام آوردند آنگاه پیامبر(صلی الله وعلیه وآله وسلم) دستور دادند چهار تا از آنان را انتخاب کند [ و بقیه را رها کند].[1]

چند همسری یک آيين تمدنی

درست نیست که بگویند چندهمسری آيينی بدوی است که در تاریخ تنها میان ملت های بدوی وباستانی رواج داشته است بلکه مورخان و باستانشناسان آيين چندهمسری را تنها در شکل صحیح آن از میان ملت های متمدن تر ثبت نموده اند درحالی که این پدیده در میان ملت های بدوی و معاصر کمتر به چشم می خورد. جامعه شناسان و تاریخ شناسان و در رأس آنان «وستر مارک»، «هیلیر» و «جنربرج» نیز به این مساله اذعان داشته اند. گفته شده که آيين تک همسری آيين رایج در جوامع بی فرهنگ و بدوی تر بوده و این ها ملت هایی بودند که با شکار و امرار معاش از دل طبیعت زندگی می گذرانده اند. اما تنها در جوامعی که گام بزرگی در جهت پیشرفت وتمدن برداشته اند و متمدن تر بوده اند شکلی واضح از چند همسری وجود دارد و این ملت ها همان ملت هایی اند که در آن زمان از مرحله شکار و وابستگی به طبیعت فراتر رفته بوده و به مرحله ی اهلی کردن حیوانات و استفاده از آن گام گذاشته بودند و از مرحله ی جمع آوری میوه و تخم به مرحله ی کاشت وکشاورزی قدم نهاده بودند.

بسیاری از مورخان و اندیشمندان غربی وبیگانه نیز به اهمیت چندهمسری در راستای نیاز فطری مردان اعتراف داشته اند. تاریخ نگار بزرگ فرانسوی (گوستاو لوبون) می گوید: چندهمسری به شکلی که اسلام دستور داده بهترین آيين و نظام است و در راستای تربیت و رشد ملت هایی است که بدان گرویده اند و به آن پایبند اند. کانون خانواده را مستحکم تر و روابط خویشاوندی را گسترده تر می سازد و مهمترین جنبه ی اهمیت آن این است که حداقل زن مسلمان نسبت به هم نوع خود در  جوامع غربی از احترام و حقوق شایسته به خود برخوردار است و[ چون کالایی با وی برخورد نمی شود]. وی می افزاید: نمی دانم براساس چه اصلی اروپایی ها حکم به کم اهمیت تر بودن این آيين- آيين چند همسری- نسبت به آیین تک همسری آميخته به دروغ ونفاق، می دهند؛ درحالی که دلایلی بر  برتری نظام چند همسری بر  نظام تک همسری وجود دارد. لوبون می گوید قوانین اروپا جواز چند همسری را صادر خواهد کرد.

دیدگاهی عینیت گرا:

پیش از سخن گفتن از چند همسری با توجه به جایگاه آن در نص و نیز به دلیل حرمت شریعت الهی و رد شبهات مغرضان باید از نظر علمی وفقهی این مساله را به خوبی بررسی کرد. بدین ترتیب بررسی حکمت چندهمسری و رعایت عدالت مورد نظر در آیات شریف قرآنی که به حلال بودن چندهمسری پرداخته، عینک بی شبهه ای خواهد بود که هر مسلمانی باید از پشت شیشه ی آن به مسائل شریعت در مکان خاص خودش در دایره ی اندیشه ی اسلامی و میراث اسلامی ودین دربردارنده­ی مسائل قدیم وجدید انسان، نگاه کند. و در این جا به پرسش حکمت [چند همسری] پاسخ می دهیم که: آیا چند همسری می تواند پاسخی باشد برای مشکلاتی که گریبانگیر فرد (شوهر و همسر)، یا خانواده یا جامعه یا همه ی امت است.... آن هم به همین شکل سفارش شده بدون هیچ کم وزیادی؟؟؟؟

چند همسری راه حلی برای مشکلات دینی:

-      برچیده شدن معضل دوست دختر/ دوست پسر

-      حل مشکل [بی کسی شوهر] در سفرهای کاری و نیاز به حفظ نفس خویش از فتنه های امروز

-      برچیده شدن ازدواج های حرام و از جمله پنهانی

-      اعلام گسترش نسلی که اسلام سفارش نموده است

-      حل معضل انحرافات جنسی

چند همسری راه حل مشکلات روانی:

-      نیاز به همسری دیگر؛ زیرا همسر اول نتوانسته پوشش روانی، فکری ومحبت مورد نظر مرد از ازدواج را برآورده سازد.

-      عدم وجود مکان خانوادگی ومتعادل دیگری که بتوان به دلیل سختگیری مادر یا عدم امکان ادامه ی زندگی میان طرفین در آنجا فرزندان را پرورش داد.

-      همسر اول تنها از عهده ی پرورش وتربیت چند فرزند بر می آید حال آنکه شوهر فرزندان بیشتری می خواهد.

-      ناتوانی زن در بر آوردن نیازهای جنسی زیاد و فراوان مرد.

-      از آنجا که [امروزه] همسر اول تنها برای انجام امور خانه وقت و توان کافی ندارد همسر دوم می تواند منبع آرامش خانواده باشد.

-      همسر دوم [در صورت بیوه بودن] نیاز به سرپرست داشته و اگر مطلقه باشد آرزوی یک زندگی جدید را در دل دارد.

-      اگر شوهر نسبت به همسر تنفر یا سردی شدیدی احساس کند آنگاه به جای طلاق، وی را نگه می دارد و بويژه اگرصاحب فرزند باشد با یک زن د یگر ازدواج می کند.[و به مرور نسبت به همسر اول نیز تغییر می یابد].

چند همسری راه حلی برای مشکلات اجتماعی

-      فراهم آمدن یک زندگی اجتماعی آرام برای بیوه زنان ومطلقه های نیازمند آن.

-      حل مشکل در خانه ماندن دختران و مشکل افزایش سن ازدواج.

-      حل معضل افزایش خانواده های کم جمعیت.

چندهمسری راهی برای درمان بیماری ها:

-      عقیم بودن همسر اول.

-      آسیب دیدگی همسر اول و پیامدهای آن بر مسائل زناشوئی وخانوادگی.

-      دوره ی باروری برای مرد نسبت به زن بسیار طولانی­تر است و به هفتاد سالگی می رسد درحالی که این توانایی در زن در پنجاه سالگی غالبا از بین می رود.

چند همسری راه حل مشکلات طبیعی:

پژوهش ها و تحقیقات نشان می دهد که عموما تعداد زنان نسبت به مردان بیشتر است ودلیل آن را اینگونه ذکر می کنند:

-      جنگ ها.

-      آمارها بر افزایش نسبت نوزادان دختر-در همه دنیا- در مقایسه با نوزادان پسر با میانگین 4 به 1 تاکید دارد.

-      میانگین مرگ ومیر طبیعی جنس مذکر نسبت به جنس مونث بیشتر است.

-      میانگین عمر زنان نسبت به مردان طولانی تر است؛ زیرا مردان دشواری های بیشتری برای فراهم کردن وادامه ی زندگی نسبت به زنان متحمل می شوند و مرد به عنوان ستون اصلی زندگی در ساختمان انسان سازی و سازگاری با تحولات زندگی فشار زیادتری را تحمل می کند.

چندهمسری راه حل مشکلات اقتصادی

-      فراهم شدن منابع مادی دائم و پاک برای زنی که به آن نیازمند است.

-      نیاز کشورهای اسلامی به نیروی کار که این عمل آن کشورها را از استخدام کارگران وکارمندان نامسلمان وبیگانه و ملیت بخشی به آنان بی نیاز می کند.

-      نیاز دولت های بزرگ به افزایش جمعیت چنانکه در اروپا شاهد این مساله هستیم که آغوش خود را به روی مهاجران تمام مناطق جهان گشوده اند و از آنان استقبال می کنند!!